نقد روان شناختی شخصیت های رمان برید اللیل هدی برکات (بر اساس نظریه کارن هورنای)

المؤلفون
سودابه مظفری 1
جلیل حاجی پور طالبی 2
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی. تهران
2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی
المستخلص
رمان برید اللیل اثر هدى برکات از جمله آثار شاخص ادبیات معاصر عربی به شمار می‌رود که با بهره‌گیری از ساختار نامه‌نگاری، روایتی تکان‌دهنده از تنهایی، بی‌هویتی، سرگشتگی و گسیختگی انسان معاصر را به تصویر می‌کشد.هریک از شخصیت‌های این رمان با پیشینه‌ای تلخ و روانی آزرده در تلاش برای معنا بخشیدن به هستی ازهم‌گسیخته خود، به نگارش نامه‌هایی بی‌پاسخ رو می‌آورند. هدف پژوهش حاضر، نقد روان‌شناختی شخصیت‌های اصلی این رمان با شیوه توصیفی- تحلیلی بر اساس نظریه‌ی گرایش‌های روان‌رنجورانه کارن هورنای است. این نظریه سه گرایش بنیادین «حرکت به سوی دیگران»، «حرکت علیه دیگران» و «حرکت دور از دیگران» را به‌عنوان واکنش‌های ناسازگارانه در برابر اضطراب بنیادی معرفی می‌کند. تحلیل حاضر می‌کوشد نشان دهد که چگونه هدی برکات از طریق شخصیت‌های آسیب‌دیده‌ی رمان، تصویری از انسان معاصر ارائه می‌دهد که در برابر فشارهای اجتماعی-فرهنگی و زخم‌های روانی، به الگوهای ناسازگارانه‌ی شخصیتی پناه می‌برد. از این رهگذر، پژوهش علاوه بر تحلیل شخصیت‌ها، به فهم عمیق‌تر پیام اجتماعی و فلسفی رمان نیز منتهی می‌شود.
الكلمات الرئيسية
نقد روان‌شناختی
تحلیل شخصیت
کارن هورنای
هدی برکات
برید اللیل

عنوان المقالة English

Neurotic Strategies and the Wounded Self: A Horneyan Analysis of Character in Hoda Barakat’s Barīd al-Layl

المؤلفون English

Soudabeh Mozaffari 1
Jalil Hajipour Talebi 2
1 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 PhD Student, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, karaj, Iran
المستخلص English

Hoda Barakat’s novel Barīd al-Layl stands as a seminal work of contemporary Arabic literature, renowned for its profound exploration of fragmented modern existence. Utilizing an epistolary structure, the narrative presents a poignant depiction of loneliness, identity loss, and existential disorientation. Its characters, each burdened by a traumatic past and a wounded psyche, engage in the futile act of writing unanswered letters in a desperate search for meaning. This study conducts a psychological critique of the novel’s protagonists, employing a descriptive-analytical approach grounded in Karen Horney’s theory of neurotic trends. Horney’s framework categorizes three maladaptive strategies for coping with basic anxiety: moving toward, against, and away from people. The analysis demonstrates how Barakat’s damaged characters embody these neurotic patterns as responses to profound sociocultural pressures and psychological injury. In examining the interpersonal strategies of these figures, the study not only elucidates their psychological composition but also illuminates the novel’s broader social and philosophical commentary on the fractured human condition in the modern world.

الكلمات الرئيسية English

Psychological Criticism
Character Analysis
Karen Horney
Hoda Barakat
Barid al-Layl
برکات، هدی (2018). برید اللیل، الطبعة الأولی، بیروت: دار الآداب للنشر و التوزیع.
برکات، هدی (2018). برید اللیل، الطبعة الأولی، بیروت: دار الآداب للنشر و التوزیع.
بوعزة، محمد (2010). تحلیل النص السّردي؛ تقنیات و مفاهیم، بیروت: الدار العربیة للعلوم ناشرون.
بوعزة، محمد (2010). تحلیل النص السّردي؛ تقنیات و مفاهیم، بیروت: الدار العربیة للعلوم ناشرون.
زین، هدی (2007). الأدب النّسائي المعاصر في سوریا و لبنان، الطبعة الأولی، قاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
زین، هدی (2007). الأدب النّسائي المعاصر في سوریا و لبنان، الطبعة الأولی، قاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
براهنی، محمدرضا (1361). قصه‌نویسی، چاپ سوم، تهران: البرز.
براهنی، محمدرضا (1361). قصه‌نویسی، چاپ سوم، تهران: البرز.
پِروین، لارنس اِی (1373). روانشناسی شخصیت (نظریه و تحقیق)، ترجمۀ دکتر محمدجعفر جوادی و دکتر پروین کدیور، چاپ دوم، تهران: رسا.
پِروین، لارنس اِی (1373). روانشناسی شخصیت (نظریه و تحقیق)، ترجمۀ دکتر محمدجعفر جوادی و دکتر پروین کدیور، چاپ دوم، تهران: رسا.
جهانتاب، طاهره و حیدریان شهری، احمدرضا و دیگران (1401). واکاوی طرحواره‌های ناسازگار اولیه در رمان «برید اللیل» از هدی برکات براساس نظریۀ جفری یانگ. مجلة الجمعیة الإیرانیة العربیة وآدابها، العدد 64، صص 244-221.
جهانتاب، طاهره و حیدریان شهری، احمدرضا و دیگران (1401). واکاوی طرحواره‌های ناسازگار اولیه در رمان «برید اللیل» از هدی برکات براساس نظریۀ جفری یانگ. مجلة الجمعیة الإیرانیة العربیة وآدابها، العدد 64، صص 244-221.
شولتز، دوان‌پی. شولتز، سیدنی الن (1400). نظریه‌های شخصیت، ترجمۀ یحیی سید محمدی، چاپ چهل و پنجم، تهران: انتشارات ویرایش.
شولتز، دوان‌پی. شولتز، سیدنی الن (1400). نظریه‌های شخصیت، ترجمۀ یحیی سید محمدی، چاپ چهل و پنجم، تهران: انتشارات ویرایش.
فرزاد، عبدالحسین (1386). مروری بر داستان نویسی معاصر عرب، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، مجله سمرقند، شماره 17، صص 45-22.
فرزاد، عبدالحسین (1386). مروری بر داستان نویسی معاصر عرب، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، مجله سمرقند، شماره 17، صص 45-22.
کریمی، یوسف (1392). روانشناسی شخصیت، چاپ هجدهم، تهران: مؤسسه نشر ویرایش.
کریمی، یوسف (1392). روانشناسی شخصیت، چاپ هجدهم، تهران: مؤسسه نشر ویرایش.
لورنس،‌اِی و اولیور، جان (1381). شخصیت: نظریه‌ و پژوهش، ترجمۀ محمدجعفر جوادی و پروین کدیور، چاپ ششم، تهران: آییژ.
لورنس،‌اِی و اولیور، جان (1381). شخصیت: نظریه‌ و پژوهش، ترجمۀ محمدجعفر جوادی و پروین کدیور، چاپ ششم، تهران: آییژ.
هورنای، کارن (1390). شخصیّت عصبی زمانۀ ما. ترجمۀ محمدجعفر مصفّا، تهران: بهجت.
هورنای، کارن (1390). شخصیّت عصبی زمانۀ ما. ترجمۀ محمدجعفر مصفّا، تهران: بهجت.
هورنای، کارن (1395). عصبیت و رشد آدمی. ترجمۀ سعید شاملو، تهران: نشر رشد.
هورنای، کارن (1395). عصبیت و رشد آدمی. ترجمۀ سعید شاملو، تهران: نشر رشد.
براهني، محمدرضا براهني (1982م/1361ش). فنّ كتابة القصة، الطبعة الثالثة، طهران: دار البرز.
براهني، محمدرضا براهني (1982م/1361ش). فنّ كتابة القصة، الطبعة الثالثة، طهران: دار البرز.
بروین، لارنس ای. بروین (1994م/1373ش). علم نفس الشخصية: النظرية والبحث، ترجمة محمدجعفر جوادی وبروین کدیور، الطبعة الثانية، طهران: دار رسا.
بروین، لارنس ای. بروین (1994م/1373ش). علم نفس الشخصية: النظرية والبحث، ترجمة محمدجعفر جوادی وبروین کدیور، الطبعة الثانية، طهران: دار رسا.
جهانتاب، طاهرة؛ حیدریان‌شهري، أحمدرضا؛ وآخرون (2022م/1401ش). « تحليل المخططات المعرفية اللاتكيفية المبكرة في رواية بريد الليل لهدى بركات وفق نظرية جيفري يونغ». مجلة الجمعیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها، العدد 64، ص ص 221-244.
جهانتاب، طاهرة؛ حیدریان‌شهري، أحمدرضا؛ وآخرون (2022م/1401ش). « تحليل المخططات المعرفية اللاتكيفية المبكرة في رواية بريد الليل لهدى بركات وفق نظرية جيفري يونغ». مجلة الجمعیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها، العدد 64، ص ص 221-244.
شولتز، دوان پي. شولتز؛ شولتز، سیدني الن شولتز (2021م/1400ش). نظريات الشخصية، ترجمة یحیی سیدمحمدی، الطبعة الخامسة والأربعون، طهران: منشورات ویرایش.
شولتز، دوان پي. شولتز؛ شولتز، سیدني الن شولتز (2021م/1400ش). نظريات الشخصية، ترجمة یحیی سیدمحمدی، الطبعة الخامسة والأربعون، طهران: منشورات ویرایش.
فرزاد، عبدالحسین فرزاد (2007م/1386ش). « قراءة في فنّ السرد العربي المعاصر». مجلة سمرقند، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، العدد 17، ص ص 22-45.
فرزاد، عبدالحسین فرزاد (2007م/1386ش). « قراءة في فنّ السرد العربي المعاصر». مجلة سمرقند، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، العدد 17، ص ص 22-45.
کریمي، یوسف (2013م/1392ش). علم نفس الشخصية، الطبعة الثامنة عشرة، طهران: مؤسسة نشر ویرایش.
کریمي، یوسف (2013م/1392ش). علم نفس الشخصية، الطبعة الثامنة عشرة، طهران: مؤسسة نشر ویرایش.
لورنس، اي. لورنس؛ أولیفر، جان اولیور (2002م/1381ش). الشخصية: النظرية والبحث، ترجمة محمدجعفر جوادی وبروین کدیور، الطبعة السادسة، طهران: دار آییژ.
لورنس، اي. لورنس؛ أولیفر، جان اولیور (2002م/1381ش). الشخصية: النظرية والبحث، ترجمة محمدجعفر جوادی وبروین کدیور، الطبعة السادسة، طهران: دار آییژ.
هورناي، کارن (2011م/1390ش). الشخصية العصابية في عصرنا، ترجمة محمدجعفر مصفّا، طهران: دار بهجت.
هورناي، کارن (2011م/1390ش). الشخصية العصابية في عصرنا، ترجمة محمدجعفر مصفّا، طهران: دار بهجت.
هورناي، كارِن (2016م/1395ش). العُصاب والنموّ الإنساني، ترجمة سعید شاملو، طهران: نشر رشد.
هورناي، كارِن (2016م/1395ش). العُصاب والنموّ الإنساني، ترجمة سعید شاملو، طهران: نشر رشد.
Baraheni, M. R. (1982). Fiction writing (3rd ed). Alborz. (In Persian)
Baraheni, M. R. (1982). Fiction writing (3rd ed). Alborz. (In Persian)
Barakat, H. (2018). The night mail (1st ed). Dar Al-Adab for Publishing and Distribution. (In Arabic)
Barakat, H. (2018). The night mail (1st ed). Dar Al-Adab for Publishing and Distribution. (In Arabic)
Bouazza, M. (2010). Narrative text analysis: Techniques and concepts. Arab Scientific Publishers. (In Arabic)
Bouazza, M. (2010). Narrative text analysis: Techniques and concepts. Arab Scientific Publishers. (In Arabic)
Farzad, A. (2007). A review of contemporary Arabic fiction. Samarqand Journal, *17*, 22-45. Institute for Humanities and Cultural Studies. (In Persian)
Farzad, A. (2007). A review of contemporary Arabic fiction. Samarqand Journal, *17*, 22-45. Institute for Humanities and Cultural Studies. (In Persian)
Horney, K. (2011). The neurotic personality of our time (M. J. Mosaffa, Trans.). Behjat. (Original work published 1937) (In Persian)
Horney, K. (2011). The neurotic personality of our time (M. J. Mosaffa, Trans.). Behjat. (Original work published 1937) (In Persian)
Horney, K. (2016). Neurosis and human growth (S. Shamloo, Trans.). Roshd Publications. (Original work published 1950) (In Persian)
Horney, K. (2016). Neurosis and human growth (S. Shamloo, Trans.). Roshd Publications. (Original work published 1950) (In Persian)
Jahantab, T., Heydarian Shahri, A. R., et al. (2022). A study of early maladaptive schemas in Huda Barakat's novel Barid al-layl based on Jeffrey Young's theory. Journal of the Iranian Society for Arabic Language and Literature, *64*, 221-244. (In Persian)
Jahantab, T., Heydarian Shahri, A. R., et al. (2022). A study of early maladaptive schemas in Huda Barakat's novel Barid al-layl based on Jeffrey Young's theory. Journal of the Iranian Society for Arabic Language and Literature, *64*, 221-244. (In Persian)
Karimi, Y. (2013). Personality psychology )18th ed(. Virayesh Publishing. (In Persian)
Karimi, Y. (2013). Personality psychology )18th ed(. Virayesh Publishing. (In Persian)
Lawrence, A. E., & Oliver, J. (2002). Personality: Theory and research (M. J. Javadi & P. Kadiwar, Trans.; )6th ed.). Aiij Publications. (In Persian)
Lawrence, A. E., & Oliver, J. (2002). Personality: Theory and research (M. J. Javadi & P. Kadiwar, Trans.; )6th ed.). Aiij Publications. (In Persian)
Pervin, L. A. (1994). Personality: Theory and research (M. J. Javadi & P. Kadiwar, Trans.; 2nd ed.). Rasa Publications. (Original work published 1990)
Pervin, L. A. (1994). Personality: Theory and research (M. J. Javadi & P. Kadiwar, Trans.; 2nd ed.). Rasa Publications. (Original work published 1990)
(In Persian)
(In Persian)
Schultz, D. P., & Schultz, S. E. (2021). Theories of personality (Y.Seyed Mohammadi, Trans.; (45th ed.). Virayesh Publications. (Original work published in English)
Schultz, D. P., & Schultz, S. E. (2021). Theories of personality (Y.Seyed Mohammadi, Trans.; (45th ed.). Virayesh Publications. (Original work published in English)
Zein, H. (2007). Contemporary women's literature in Syria and Lebanon (1st ed). The Egyptian General Book Organization. (In Arabic)
Zein, H. (2007). Contemporary women's literature in Syria and Lebanon (1st ed). The Egyptian General Book Organization. (In Arabic)