خوانش رمان «کلّ شيء بقدر» با تکیه بر رویکرد «روان‌زخم» در روان‌شناسی

المؤلفون
علی سلیمی 1
جبار آذربار 2
1 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
المستخلص
روان­زخم، آسیبی ژرف و ماندگار بر روح و جان انسان، از یک تجربۀ ناخوشایند در زندگی است. در تجربۀ زیستۀ عصر حاضر، حوادث تروماتیک فردی و جمعی به فراوانی رخ می دهد؛ از این­روی بسیاری از نویسندگان، این تجربه­های تلخ را دست­مایۀ ماجراهای رمان خود قرار داده­اند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر رویکرد روان­زخم، رمان «کلّ شيء بقدر» اثر نویسندۀ الجزایری، اسلام باکلی را بازخوانی نموده است و کوشیده به این پرسش پاسخ گوید که زخم­های پنهان چگونه بر حوادث رمان سایه افکنده و شخصیت­ اصلی رمان را به گوشه­گیری ناخواسته مجبور کرده است. نتایج به دست آمده نشان می­دهد که رنج و تأثیرات عمیق ناشی از روان­زخم، در قالب رفتارهایی چون گوشه­گیری و ترس از حضور در جامعه، ترک تحصیل، احساس گناه و نگرانی از آینده در جای­جای حوادث این رمان نمایان است. در مواجهه با این زخم­های جانکاه، نویسنده راه­های متعددی را برای التیام و رهایی پیشنهاد می­دهد. از جملۀ این راهکارها می­توان به پناه بردن به آغوش شفابخش طبیعت و بهره­گیری از بوم­درمانی، توسل به باورهای دینی و معنوی، مطالعۀ آثار ادبی و علمی و همچنین پناه بردن به آغوش خانواده اشاره کرد. این رویکردها، به مثابۀ مسیرهایی برای بازسازی و بازگشت به زندگی، در تار و پود داستان تنیده شده‌­اند.
الكلمات الرئيسية
رمان الجزایر
اسلام باکلی
کلّ شيء بقدر
نقد روان­شناختی
روان­ زخم

عنوان المقالة English

Trauma and Narrative: A Psychological Reading of Kl Shay’ Biqadr

المؤلفون English

Ali salimi 1
jabbar azarbar 2
1 Professor, Department of Arabic Language and Literature, Razi University, Kermanshah, Iran
2 PhD b in Arabic Language and Literature, Razi University, Kermanshah, Iran
المستخلص English

This study employs a descriptive-analytical method, guided by trauma theory, to examine the manifestations and repercussions of psychological trauma in the Algerian novel Kl Shay’ Biqadr by Islam Bakli. Trauma, defined as a profound psychic injury stemming from distressing experience, is a recurrent feature of both individual and collective existence in the contemporary era, rendering it a prevalent literary concern. This research investigates how latent traumatic wounds permeate the narrative, analyzing their role in compelling the protagonist into a state of involuntary isolation. The findings indicate that the novel’s events consistently reflect the deep-seated effects of trauma through depictions of social withdrawal, academic abandonment, pervasive guilt, and future-oriented anxiety. In response to these debilitating conditions, the narrative proposes several pathways toward healing and rehabilitation. These therapeutic mechanisms—including ecotherapeutic refuge in nature, recourse to religious and spiritual belief, engagement with literary and scientific texts, and the restorative sanctuary of family—are integrated into the story’s fabric as potential means for psychological reconstruction and a return to lived engagement.

الكلمات الرئيسية English

Algerian novel
Islam Bakli
Biqadr
Psychological Criticism
Trauma
باکلی، اسلام (۲۰۱۷). کلّ شیء بقدر، چاپ اول، الجزائر: باتنه.
باکلی، اسلام (۲۰۱۷). کلّ شیء بقدر، چاپ اول، الجزائر: باتنه.
بازل، ال.، و چالکوئیست، سی. (۲۰۰۹). اکوتراپی: شفا با ذهن آگاه در طبیعت، کانترپوینت پرس. کرینگتون، ک. (۲۰۱۸) "کنشگری شاعرانه: تلاقی روانشناسی بوم‌گرا و شعر برای الهام بخشیدن به اقدام زیست‌محیطی". دانشگاه واشنگتن، سیاتل.
بازل، ال.، و چالکوئیست، سی. (۲۰۰۹). اکوتراپی: شفا با ذهن آگاه در طبیعت، کانترپوینت پرس. کرینگتون، ک. (۲۰۱۸) "کنشگری شاعرانه: تلاقی روانشناسی بوم‌گرا و شعر برای الهام بخشیدن به اقدام زیست‌محیطی". دانشگاه واشنگتن، سیاتل.
حیدری‌زاده، نگین (۲۰۱۵) "نقش مهم تروما در ادبیات و روانکاوی". علوم رفتاری و اجتماعی پروسیدیا ۱۹۲، ۷۸۸-۷۹۵.
حیدری‌زاده، نگین (۲۰۱۵) "نقش مهم تروما در ادبیات و روانکاوی". علوم رفتاری و اجتماعی پروسیدیا ۱۹۲، ۷۸۸-۷۹۵.
فروید، زیگموند. ۱۹۱۲. مقالات منتخب درباره هیستری و سایر روان‌نژندی‌ها. نیویورک: شرکت انتشارات مجله بیماری‌های عصبی و روانی.
فروید، زیگموند. ۱۹۱۲. مقالات منتخب درباره هیستری و سایر روان‌نژندی‌ها. نیویورک: شرکت انتشارات مجله بیماری‌های عصبی و روانی.
کاروث، سی. ۱۹۹۶. تجربه ادعانشده: تروما، روایت و تاریخ، بالتیمور و لندن: انتشارات دانشگاه جانز هاپکینز.
کاروث، سی. ۱۹۹۶. تجربه ادعانشده: تروما، روایت و تاریخ، بالتیمور و لندن: انتشارات دانشگاه جانز هاپکینز.
لاکهرست، ر. ۲۰۰۸. پرسش تروما، لندن و نیویورک: راتلج.
لاکهرست، ر. ۲۰۰۸. پرسش تروما، لندن و نیویورک: راتلج.
هرمن، ج. ۱۹۹۲. تروما و بهبود، نیویورک: کتاب‌های پایه.
هرمن، ج. ۱۹۹۲. تروما و بهبود، نیویورک: کتاب‌های پایه.
وایسنر، ال. (۲۰۲۰)، تروما فردی و اجتماعی: تجربیات فردی در محیط جمعی، مرکز مرجع اطلاعات عدالت کیفری ایلینوی برای تحقیقات پیشگیری و مداخله در خشونت.
وایسنر، ال. (۲۰۲۰)، تروما فردی و اجتماعی: تجربیات فردی در محیط جمعی، مرکز مرجع اطلاعات عدالت کیفری ایلینوی برای تحقیقات پیشگیری و مداخله در خشونت.
المصادر
المصادر
باکلي، إسلام (2017). كلّ شيء بقدر، الطبعة الأولى، الجزائر: باتنة.
باکلي، إسلام (2017). كلّ شيء بقدر، الطبعة الأولى، الجزائر: باتنة.
بوزيل، ل.، وتشالكويست، س. (2009). العلاج البيئي: الشفاء مع الطبيعة في الاعتبار، مطبعة كاونتربوينت. كارينغتون، ك. (2018) "الشعرية الناشطة: تقاطع علم النفس البيئي والشعر لإلهام العمل البيئي". جامعة واشنطن، سياتل.
بوزيل، ل.، وتشالكويست، س. (2009). العلاج البيئي: الشفاء مع الطبيعة في الاعتبار، مطبعة كاونتربوينت. كارينغتون، ك. (2018) "الشعرية الناشطة: تقاطع علم النفس البيئي والشعر لإلهام العمل البيئي". جامعة واشنطن، سياتل.
حيدري زاده، نيجين (2015) "الدور الهام للصدمة في الأدب والتحليل النفسي". بروسيديس - العلوم الاجتماعية والسلوكية 192، 788-795.
حيدري زاده، نيجين (2015) "الدور الهام للصدمة في الأدب والتحليل النفسي". بروسيديس - العلوم الاجتماعية والسلوكية 192، 788-795.
فرويد، سيغموند. 1912. أوراق مختارة في الهستيريا والأمراض العصبية النفسية الأخرى. نيويورك: مجلة الأمراض العصبية والعقلية وشركة النشر.
فرويد، سيغموند. 1912. أوراق مختارة في الهستيريا والأمراض العصبية النفسية الأخرى. نيويورك: مجلة الأمراض العصبية والعقلية وشركة النشر.
كاروث، سي. 1996. تجربة غير مُطالب بها: الصدمة والسرد والتاريخ، بالتيمور ولندن: مطبعة جامعة جونز هوبكنز.
كاروث، سي. 1996. تجربة غير مُطالب بها: الصدمة والسرد والتاريخ، بالتيمور ولندن: مطبعة جامعة جونز هوبكنز.
لاكهرست، ر. 2008. مسألة الصدمة، لندن ونيويورك: روتليدج.
لاكهرست، ر. 2008. مسألة الصدمة، لندن ونيويورك: روتليدج.
هيرمان، ج. 1992. الصدمة والتعافي، نيويورك: كتب أساسية.
هيرمان، ج. 1992. الصدمة والتعافي، نيويورك: كتب أساسية.
وايزنر، ل. (2020)، صدمة الفرد والمجتمع: التجارب الفردية في البيئة الجماعية، مركز سلطة معلومات العدالة الجنائية في إلينوي لأبحاث منع العنف والتدخل.
وايزنر، ل. (2020)، صدمة الفرد والمجتمع: التجارب الفردية في البيئة الجماعية، مركز سلطة معلومات العدالة الجنائية في إلينوي لأبحاث منع العنف والتدخل.
Bakly, Islam (2017). kl shay' biqadr, First Edition, Algeria: Batna. ]IN ARABIC[
Bakly, Islam (2017). kl shay' biqadr, First Edition, Algeria: Batna. ]IN ARABIC[
Buzzel, L., and Chalquist, C. (2009). Ecotherapy: Healing with Nature in Mind, Counterpoint Press. Carrington, K. (2018) "Activist Poetics: Intersecting Ecopsychology and Poetry to Inspire Environmental Action". University of Washington, Seattle.
Buzzel, L., and Chalquist, C. (2009). Ecotherapy: Healing with Nature in Mind, Counterpoint Press. Carrington, K. (2018) "Activist Poetics: Intersecting Ecopsychology and Poetry to Inspire Environmental Action". University of Washington, Seattle.
Caruth, C. 1996. Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, and History, Baltimore and London: The Johns Hopkins University. [DOI:10.1353/book.20656]
Caruth, C. 1996. Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, and History, Baltimore and London: The Johns Hopkins University. [DOI:10.1353/book.20656]
Freud, Sigmund. 1912. Selected Papers on Hysteria and Other Psychoneuroses. New York: The Journal of Nervous and Mental Disease Publishing Company.
Freud, Sigmund. 1912. Selected Papers on Hysteria and Other Psychoneuroses. New York: The Journal of Nervous and Mental Disease Publishing Company.
Heidarizadeh, Negin (2015) "The Significant Role of Trauma in Literature and Psychoanalysis". Procedis-Social and Behavioral Sciences 192, 788-795. [DOI:10.1016/j.sbspro.2015.06.093]
Heidarizadeh, Negin (2015) "The Significant Role of Trauma in Literature and Psychoanalysis". Procedis-Social and Behavioral Sciences 192, 788-795. [DOI:10.1016/j.sbspro.2015.06.093]
Herman, J. 1992. Trauma and Recovery, New York: Basic Books.
Herman, J. 1992. Trauma and Recovery, New York: Basic Books.
Luckhurst, R. 2008. The Trauma Question, London & New York: Routledge.
Luckhurst, R. 2008. The Trauma Question, London & New York: Routledge.
Weisner, L. (2020), Individual and Community Trauma: Individual Experiences in Collective Environment, Illinois Criminal Justices Information Authority Center for Violence Prevention and Intervention Research.
Weisner, L. (2020), Individual and Community Trauma: Individual Experiences in Collective Environment, Illinois Criminal Justices Information Authority Center for Violence Prevention and Intervention Research.