دراسة مقارنة في الخصائص التاريخية بين روايتي رادوبيس وعروس المدائن

المؤلفون
زهرا اسدی 1
علی اصغر حبیبی 2
عبدالحمید احمدی 3
1 ماجستيرة في اللغة العربية وآدابها، جامعة زابل. زابل. إيران
2 أستاذ مشارك، قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة زابل. زابل-إيران
3 أستاذ مساعد، قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة زابل. زابل. إيران
المستخلص
تنقسم الروايةّ باعتبار المضمون إلى أقسام مختلفه؛ فمنها الرواية التاريخية التي تستعرض الأحداث و القضايا التاريخية وتندرج في إطار المذهب الواقعي. فالكاتب في هذه الروايات يستعرض الحقائق التاريخية بمزيج من التخيل، فيصوغ التاريخ في ثوب جديد وقشيب. ويمكن القول: إنّ الإمشاج الحاصل بين الحقائق التاريخية والتخيل الأدبي يعدّ من أهم الخصائص التي أدّت إلى انسياق شرائح المجتمع المختلفة بأن تعتني بمثل هذه الروايات وتستوعبها بکل سهولة. وفي هذا المجال، قام كلّ من نجيب محفوظ المصري وابراهيم المدرسي الإيراني إلى كتابة روايتهما التی تناولناها فی هذه الدراسة بالاعتماد على الأحداث التاريخية، وقد تمكّنا من القيام بالتصوير الفنّي للوثائق التاريخية، لأنهما كانا على معرفة بالتاريخ القديم لموطنهما. فمن هذا المنطلق ولأهمية البحث في الرواية التاريخية تسعى هذه الدراسه وبالاعتماد على المنهج الوصفي التفسيري وعلى الاتجاه النقدي المقارن إلى استعراض خصائص الروایة التاريخية في روايتي "رادوبيس" لنجيب محفوظ و"عروس المدائن" لابراهیم المدرسي. فنتائج البحث تشير الى أن كثرة اعتناء الكاتب بالبعد التاريخي في رواية عروس المدائن جعلها تقترب من الكتابات التاريخية مقارنة برواية رادوبيس التي اعتنى الكاتب فيها بالبعد الفني والخيالي، مما جعلها فنية أكثر منها تاريخية.
الكلمات الرئيسية
السردانیة العربیة
الرواية التاريخية
تصوير الأحداث التاريخية
نجيب محفوظ
ابراهيم المدرسي
رادوبيس
عروس المدائن

عنوان المقالة English

Historical Features of Radobis and Bride of Madaen: A Comparative Study

المؤلفون English

Zahra Asadi 1
aliasghar habibi 2
abdolhamid ahmadi 3
1 M.A. in Arabic Language and Literature, University of Zabol, Zabol-Iran
2 Associate Professor of Arabic Language and Literature, University of Zabol, Zabol-Iran
3 Assistant Professor of Arabic Language and Literature, University of Zabol, Zabol-Iran
المستخلص English

Novels can be categorized into different types based on their content. One category is the historical novel which examines historical events/issues from a realistic perspective. In this type of novel, the writer presents historical facts intertwined with imagination, reshaping history in a new and appealing form. It can be argued that the blend of historical facts and literary imagination is one of the most important characteristics that has attracted various classes of society to such novels and has made these novels easily comprehensible to them. This study examines two novels written by Naguib Mahfouz (Egypt) and Ibrahim Modarresi (Iran) based on historical events. The two writers artistically depict historical documents as they are familiar with the ancient history of their countries. Therefore, and due to the importance of research in historical novels, this study aims to explore the characteristics of historical novels in Mahfouz’s Radobis and Ibrahim Modrresi’s Bride of Madaen, by building on comparative literature theory. The results indicate that the writer’s extensive attention to the historical dimension in Bride of Madaen brings it closer to historical writings while in Radobis, the writer focused more on the artistic and imaginative aspects, making it more artistic than historical.

الكلمات الرئيسية English

Arabic Narratology
Historical Novel
depiction of historical events
Naguib Mahfouz
Ibrahim Modarresi
Radobis
Bride of Madaen
ادیب، سمیر (1997). تاریخ وحضارة مصر القدیمة، مصر: مکتبة‌الإسکندریة.
ادیب، سمیر (1997). تاریخ وحضارة مصر القدیمة، مصر: مکتبة‌الإسکندریة.
اسکندر‌عمون، هند (لا‌تا). تاریخ مصر، ط 2، مصر: مطبعة‌المعارف.
اسکندر‌عمون، هند (لا‌تا). تاریخ مصر، ط 2، مصر: مطبعة‌المعارف.
آینه‌پور، صادق (1388). تحلیل شخصیت در رمان‌های تاریخی نجیب محفوظ، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه کردستان، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی گروه زبان و ادبیات عرب.
آینه‌پور، صادق (1388). تحلیل شخصیت در رمان‌های تاریخی نجیب محفوظ، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه کردستان، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی گروه زبان و ادبیات عرب.
البوجی، محمد بکر (2007). روایات نجیب محفوظ التاریخیة، (تحلیل للمرجعیة و الجمالیة)، مجلة جامعة الأزهر بغزة، سلسلة العلوم الإنسانیة، ج 1، العدد 2، صص 207-240.
البوجی، محمد بکر (2007). روایات نجیب محفوظ التاریخیة، (تحلیل للمرجعیة و الجمالیة)، مجلة جامعة الأزهر بغزة، سلسلة العلوم الإنسانیة، ج 1، العدد 2، صص 207-240.
پیرنیا، حسن (1392). تاریخ ایران از مادها تا انقراض ساسانیان، چ 3، تهران: دبیر.
پیرنیا، حسن (1392). تاریخ ایران از مادها تا انقراض ساسانیان، چ 3، تهران: دبیر.
پرویز، عباس (1345). تاریخ 2500 سالة ایران، ج 1، مؤسسة مطبوعاتی علمی.
پرویز، عباس (1345). تاریخ 2500 سالة ایران، ج 1، مؤسسة مطبوعاتی علمی.
جریمال، نیقولا (1993). تاریخ مصر القدیمة، ترجمة: ماهر جویجاتی، ط 2، القاهرة: دار‌الفکر للدراسات والنشر والتوزیع.
جریمال، نیقولا (1993). تاریخ مصر القدیمة، ترجمة: ماهر جویجاتی، ط 2، القاهرة: دار‌الفکر للدراسات والنشر والتوزیع.
حندوسة، تحفة أحمد (2003). الزواج والطلاق فی مصر القدیمة، القاهرة: المجلس الأعلی للآثار.
حندوسة، تحفة أحمد (2003). الزواج والطلاق فی مصر القدیمة، القاهرة: المجلس الأعلی للآثار.
خلیفه، عبدالله (2007). نجیب محفوظ من الروایة التاریخیة إلی الروایة الفلسفیة، بیروت: الدار العربیة العلوم.
خلیفه، عبدالله (2007). نجیب محفوظ من الروایة التاریخیة إلی الروایة الفلسفیة، بیروت: الدار العربیة العلوم.
دبیری‌نژاد، بدیع‌الله (بی‌تا). ساسانیان و دین زرتشت، مجله وحید، شمارة 11، دورة نهم، صص 1588-1599.
دبیری‌نژاد، بدیع‌الله (بی‌تا). ساسانیان و دین زرتشت، مجله وحید، شمارة 11، دورة نهم، صص 1588-1599.
دینوری، احمد‌بن‌داوود (1386). سرگذشت ساسانیان، تلخیص و بازنویسی اخبار الطوال، چ 1، تهران: میراثبان.
دینوری، احمد‌بن‌داوود (1386). سرگذشت ساسانیان، تلخیص و بازنویسی اخبار الطوال، چ 1، تهران: میراثبان.
سعدالله، محمدعلی (2001). فی تاریخ مصر القدیمة، الأزاریطه: مرکز‌الإسکندریة للکتاب.
سعدالله، محمدعلی (2001). فی تاریخ مصر القدیمة، الأزاریطه: مرکز‌الإسکندریة للکتاب.
الشارونی، یوسف (2010). رحلة عصر مع نجیب محفوظ، القاهرة: المجلس الأعلی للثقافة.
الشارونی، یوسف (2010). رحلة عصر مع نجیب محفوظ، القاهرة: المجلس الأعلی للثقافة.
شکاری، زهرا، علی‌اصغر حبیبی، (1393)، بررسی تطبیقی عنصر حادثه در رمان «بین القصرین» نجیب محفوظ و «سووشون» سیمین دانشور، کاوش‌نامة ادبیات تطبیقی (مطالعات تطبیقی عربی- فارسی)، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی کرمانشاه، سال چهارم، شمارة 15، صص 105-129.
شکاری، زهرا، علی‌اصغر حبیبی، (1393)، بررسی تطبیقی عنصر حادثه در رمان «بین القصرین» نجیب محفوظ و «سووشون» سیمین دانشور، کاوش‌نامة ادبیات تطبیقی (مطالعات تطبیقی عربی- فارسی)، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی کرمانشاه، سال چهارم، شمارة 15، صص 105-129.
شیپمان، کلاوس (1386). مبانی تاریخ ساسانیان، ترجمة:کیکاووس جهانداری، چ 2. تهران: فروزان‌روز.
شیپمان، کلاوس (1386). مبانی تاریخ ساسانیان، ترجمة:کیکاووس جهانداری، چ 2. تهران: فروزان‌روز.
شیپمان، کلاوس (1383). تاریخ شاهنشاهی ساسانی، ترجمة: فرامرز نجد سمیعی، چ 1. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری؛ پژوهشکدة زبان و گویش.
شیپمان، کلاوس (1383). تاریخ شاهنشاهی ساسانی، ترجمة: فرامرز نجد سمیعی، چ 1. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری؛ پژوهشکدة زبان و گویش.
طه بدر، عبدالمحسن (1984). الرؤیة والأداة "نجیب محفوظ"، ط 3، القاهرة: دار‌المعارف.
طه بدر، عبدالمحسن (1984). الرؤیة والأداة "نجیب محفوظ"، ط 3، القاهرة: دار‌المعارف.
عبدالخالق، نادر‌أحمد (2009). الروایة الجدیدة، دسوق: العلم والأیمان.
عبدالخالق، نادر‌أحمد (2009). الروایة الجدیدة، دسوق: العلم والأیمان.
عبده‌علی، رمضان (2001). تاریخ مصر القدیم، القاهرة: دار‌النهضة الشرق جامعة القاهرة.
عبده‌علی، رمضان (2001). تاریخ مصر القدیم، القاهرة: دار‌النهضة الشرق جامعة القاهرة.
فرخ، کاوه (1388). اسواران ساسانی، چ 1، مشهد: گل آفتاب.
فرخ، کاوه (1388). اسواران ساسانی، چ 1، مشهد: گل آفتاب.
فرخ، کاوه (1387). سواره نظام زبدة ارتش ساسانی، چ 1، تهران: سبزان.
فرخ، کاوه (1387). سواره نظام زبدة ارتش ساسانی، چ 1، تهران: سبزان.
کابلی میهنی، (1380). اثر آفرینان زندگینامه نام‌آوران فرهنگی ایران (از آغاز تا سال 1300 هجری شمسی)، ج 5، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
کابلی میهنی، (1380). اثر آفرینان زندگینامه نام‌آوران فرهنگی ایران (از آغاز تا سال 1300 هجری شمسی)، ج 5، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
کریستنسن، آرتور (1378). ایران در زمان ساسانیان، ترجمة: رشید یاسمی، چ 1، تهران: صدای معاصر.
کریستنسن، آرتور (1378). ایران در زمان ساسانیان، ترجمة: رشید یاسمی، چ 1، تهران: صدای معاصر.
گودرزی، علیرضا ( 1383). خلاصة تاریخ ایران، گروه آموزش متوسطه، ادارة آموزش و پرورش شهرستان گیلانغرب.
گودرزی، علیرضا ( 1383). خلاصة تاریخ ایران، گروه آموزش متوسطه، ادارة آموزش و پرورش شهرستان گیلانغرب.
محفوظ، نجیب (1990). المؤلفات الکاملة، ط 1، بیروت: مکتبة لبنان.
محفوظ، نجیب (1990). المؤلفات الکاملة، ط 1، بیروت: مکتبة لبنان.
محمد‌تونسی، هدی (2008). الزواج والطلاق فی مصر الفرعونیة، القاهرة: المجلس الأعلی للآثار.
محمد‌تونسی، هدی (2008). الزواج والطلاق فی مصر الفرعونیة، القاهرة: المجلس الأعلی للآثار.
مدرسی، ابراهیم (1388). سرگذشت یزدگرد سوم آخرین پادشاه امپراطوری ساسانیان، چ 3، تهران: سمیر.
مدرسی، ابراهیم (1388). سرگذشت یزدگرد سوم آخرین پادشاه امپراطوری ساسانیان، چ 3، تهران: سمیر.
مقتدر، غلامحسین (1389). جنگ‌های هفتصد سالة ایران و روم، چ 1، دنیای کتاب.
مقتدر، غلامحسین (1389). جنگ‌های هفتصد سالة ایران و روم، چ 1، دنیای کتاب.
نور‌الدین، عبدالحلیم (لا‌تا). الزواج والطلاق فی مصر القدیمة، الموسم الثقافی الآثاری الثالث بمکتبة الإسکندریة.
نور‌الدین، عبدالحلیم (لا‌تا). الزواج والطلاق فی مصر القدیمة، الموسم الثقافی الآثاری الثالث بمکتبة الإسکندریة.
نفیسی، سعید ( 1384). تاریخ تمدن ایران ساسانی، چ 2، تهران: اساطیر.
نفیسی، سعید ( 1384). تاریخ تمدن ایران ساسانی، چ 2، تهران: اساطیر.
نصر اصفهانی، زهرا، ابراهیمی، پرستو (1393). بررسی رمان تاریخی ایران در چهل سال اخیر (از سال 1350 تا 1390)، فصلنامة تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال هفتم، شماره 1، شماره پیاپی 23، صص 199-211.
نصر اصفهانی، زهرا، ابراهیمی، پرستو (1393). بررسی رمان تاریخی ایران در چهل سال اخیر (از سال 1350 تا 1390)، فصلنامة تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال هفتم، شماره 1، شماره پیاپی 23، صص 199-211.